2026-06-17
AN 5.200 Nissāraṇīyasutta
"Pañcimā, bhikkhave, nissāraṇīyā dhātuyo. Katamā pañca?
Idha, bhikkhave, bhikkhuno kāmaṁ manasikaroto
kāmesu cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
Nekkhammaṁ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ kāmehi;
ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vediyati.
Idamakkhātaṁ kāmānaṁ nissaraṇaṁ.bhikkhuno byāpādaṁ manasikaroto ... abyāpādaṁ kho panassa manasikaroto ... byāpādassa nissaraṇaṁ.
bhikkhuno vihesaṁ manasikaroto ... avihesaṁ kho panassa manasikaroto ... vihesāya nissaraṇaṁ.
bhikkhuno rūpaṁ manasikaroto ... arūpaṁ kho panassa manasikaroto ... rūpānaṁ nissaraṇaṁ.
bhikkhuno sakkāyaṁ manasikaroto ... sakkāyanirodhaṁ kho panassa manasikaroto ... sakkāyassa nissaraṇaṁ.
| nissaraṇa | (nt) escape (from); exit (from); exodus (from); way out (of) [nī + √sar + aṇa] |
| manasikaronta | (prp) paying attention [manasi + karonta] prp of manasikaroti, comp vb |
| pakkhandati 3 | (pr) leaps forth [pa + khanda + ti] pr |
| nappasīdati | (pr) does not gain confidence; distrusts [na + pasīdati] |
| santiṭṭhati 1 | (pr) remains still; stands still; settles down [saṁ + tiṭṭha + ti] pr |
| pasīdati 2 | (pr) gains confidence; is inspired [pa + sīda + ti] pr |
| vuṭṭhita 1 | (pp) risen (from); got up (from); emerged (from); come out (of) [[v] + ud + √ṭhā + ita] |
| suvisaṁyutta | (adj) well detached; properly disengaged (from) [su + vi + saṁ + √yuj + ta] |
| vighātapariḷāha | (masc) trouble and affliction; annoyance and distress [vighāta + pariḷāha] |
| tehi 2 | (pron) than them; from them [ta + ehi] pron, masc & nt abl pl of ta |
| akkhāta | (pp) said; told; declared; announced (by) [ā + √khā + ta] pp of akkhāti |
| vihesā 2 | (fem) harm; cruelty; viciousness; brutality [vi + √his > hes + *ā] fem, abstr, from vihiṁsati |
Tassa kāmanandīpi nānuseti, byāpādanandīpi nānuseti, vihesānandīpi nānuseti,
rūpanandīpi nānuseti, sakkāyanandīpi nānusetiso kāmanandiyāpi ananusayā, byāpādanandiyāpi ananusayā, vihesānandiyāpi ananusayā,
rūpanandiyāpi ananusayā, sakkāyanandiyāpi ananusayā.Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu niranusayo, acchecchi taṇhaṁ, vivattayi saṁyojanaṁ,
sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassa. Imā kho, bhikkhave, pañca nissāraṇīyā dhātuyo"ti.
| nānuseti 2 | (pr) (of a person) is not pre-occupied (with); has no inclination (towards) [na + anuseti] |
| ananusaya | (masc) lack of inherence, lack of propensity masc |
| niranusaya | (adj) without underlying tendencies; without dormant dispositions |
| acchecchi | (aor) completely cut out; totally destroyed [ā + checcha + i] aor of āchindati |
| vivattayi | (aor) untied; unravelled; (comm) torn out [vi + vattaya + i] aor of vivattayati |
| saṁyojana 1 | (nt) fetter; chain; bond; thing which binds [saṁ + yoje + ana] nt, from saṁyojeti |
| mānābhisamaya | (masc) complete comprehension of conceit; [māna + abhisamaya] |
| antamakāsi | (aor) made an end (of); finished (with) [antaṁ + akāsi] aor of antaṁ karoti |
AN 6.63 Nibbedhikasutta
Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā ... Api ca kho, bhikkhave,
nete kāmā kāmaguṇā nāmete ariyassa vinaye vuccanti -- Saṅkapparāgo purisassa kāmo. [...]Katamo ca, bhikkhave, kāmānaṁ nidānasambhavo? Phasso, bhikkhave, kāmānaṁ nidānasambhavo. ...
Katamo ca, bhikkhave, kāmanirodho? Phassanirodho, bhikkhave, kāmanirodho.
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo kāmanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ -- sammādiṭṭhi ...
| guṇa 1.6 | (nt) cord; rope; bond nt |
| nete | (pron) these not; they (are) not [na + ete] pron, masc nom & acc pl of na eta |
| nāmete | (sandhi) these are called [nāma + ete] sandhi, ind + pron |
| saṅkapparāga | (masc) lustful intention; passionate purpose; thought of desire [saṅkappa + rāga] masc, comp |
| purisa 1 | (masc) man; male; person masc |
AN 5.201 Kimilasutta
Ekaṁ samayaṁ bhagavā kimilāyaṁ viharati veḷuvane.
Atha kho āyasmā kimilo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā kimilo bhagavantaṁ etadavoca:"Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo, yena tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hotī"ti?
"Idha, kimila, tathāgate parinibbute bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo
satthari agāravā viharanti appatissā, dhamme agāravā viharanti appatissā, saṅghe agāravā viharanti appatissā,
sikkhāya agāravā viharanti appatissā, aññamaññaṁ agāravā viharanti appatissā.
Ayaṁ kho, kimila, hetu ayaṁ paccayo, yena tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hotī"ti.
"Ko pana, bhante, hetu ko paccayo, yena tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hotī"ti?
... satthari sagāravā ... dhamme sagāravā ... saṅghe sagāravā ... sikkhāya sagāravā ... aññamaññaṁ sagāravā ...
| ko | (pron) who?; what?; which? [ka + o] pron, interr, masc nom sg of ka |
| nu | (ind) (adds a question mark) surely?; didn't?; wouldn't?; which? ind, interr |
| hetu 2 | (masc) reason (for); cause (for); condition (for); sake (of) [√hi > he + *tu] masc |
| paccaya 1 | (masc) support; requisite; necessity [pati > paty > pacc + √i > ay + *a] masc, from pacceti |
| yena 1 | (pron) by which; with whichever [ya + ena] pron, masc & nt instr sg of ya |
| ciraṭṭhitika | (adj) long lasting; enduring [cira + ṭhitika] adj, comp |
| agārava | (adj) disrespectful (to); irreverent; without esteem (for) adj, from na garu |
| appatissa | (adj) not agreeable; disrespectful; not polite; not obedient [na > a + pati + √su + a] |
| aññamaññaṁ | (sandhi) one another; each other [aññaṁ + aññaṁ] sandhi, pron + pron |
AN 5.202 Dhammassavanasutta
Pañcime, bhikkhave, ānisaṁsā dhammassavane. Katame pañca?
Assutaṁ suṇāti, sutaṁ pariyodāpeti, kaṅkhaṁ vitarati, diṭṭhiṁ ujuṁ karoti, cittamassa pasīdati.
Ime kho, bhikkhave, pañca ānisaṁsā dhammassavane"ti.
| ānisaṁsa 1 | (masc) profit (in); benefit (in); advantage (of); good result (of) masc |
| dhammassavana | (nt) hearing a sermon; listening to the Dhamma [dhamma + savana] |
| assuta | (pp) unheard; not listened to [na > a + √su + ta] pp of na suṇāti |
| suṇāti 1 | (pr) hears [suṇā + ti] pr |
| pariyodāpeti | (pr) clarifies; refines; purifies (from) [pari + [y] + ava + dāpe + ti] pr, caus of pariyodāyati |
| kaṅkhā | (fem) doubt (about); uncertainty (about); perplexity (regarding) [√kaṅkh + ā] |
| vitarati 2 | (pr) (of doubt) removes; overcomes; dispels [vi + tara + ti] pr |
| uju 1 | (adj) straight; upright; erect [√uj + u] adj |
| cittamassa | (sandhi) his mind [citta + assa] sandhi, nt + pron |
| pasīdati 2 | (pr) gains confidence; is inspired [pa + sīda + ti] pr |